De legitimiteit van de VN tegen de politieke doelstellingen van Amerika: van IHEU's vertegenwoordiger van de Verenigde Naties, april 2003
In de nasleep van de militaire overwinning in Irak gaat de politieke strijd tussen de VN en de regering-Bush voort. De VN staat als vredestichtend instituut voor een grote uitdaging. Amerikaanse functionarissen hebben benadrukt dat het Amerikaanse en Britse leger de leidende rol zouden spelen bij het opzetten van een Iraakse regering. De rol van de VN zou beperkt blijven tot humanitaire activiteiten die voedsel, medicijnen en andere hulpgoederen coördineren.
De Franse en andere Europese diplomaten hebben erop aangedrongen dat de VN een centralere rol spelen. Kofi Annan heeft verklaard dat de VN ervaring op dit gebied heeft. Bovenal, zo zegt hij, zorgt de betrokkenheid van de VN voor de nodige legitimiteit voor de taak van natieopbouw. Aanhangers van de VN beweren dat een door de VS geïnstalleerde regering, als deze wordt opgevat als een marionettenregime, veel Arabische en Europese landen alleen maar verder van zich zou vervreemden. De interne rivaliteit tussen verschillende religies en stamgroepen in Irak zal zeker voor grote moeilijkheden zorgen. De onpartijdige houding van de VN zou nuttig zijn bij het creëren van een levensvatbaar bestuursorgaan dat het Iraakse volk als geheel zal dienen en de Irakezen zal helpen de controle over hun natuurlijke hulpbronnen te behouden.
Momenteel wordt de door de VS beoogde overgangsregering geleid door een gepensioneerde generaal, Jay Garner, die banden heeft met defensiecontracten. Deze keuze roept duidelijk lastige problemen op.
Verder. Afghanistan is geen gelukkig precedent voor de complexe taak van de wederopbouw van Irak. Volgens sommige rapporten is de militaire overwinning in Afghanistan in de nasleep vervaagd, waardoor het grootste deel van het land onder de controle van fundamentalistische krijgsheren is gekomen. In de onlangs voorgestelde begroting heeft de regering-Bush nagelaten hulp aan Afghanistan op te nemen.
Het voornaamste probleem op dit moment in Irak is de verlening van humanitaire diensten onder chaotische omstandigheden. Tijdens een recente VN-briefing verklaarden functionarissen dat de coalitie, volgens de oorlogsregels, de wettelijke verantwoordelijkheid heeft om de burgerbevolking te beschermen. Plunderingen, wraakmoorden en een tekort aan voedsel en water veroorzaken een crisissituatie.
Ziekenhuizen, die voorheen overladen waren met slachtoffers, zijn nu gesloten vanwege plunderingen en omdat artsen en humanitaire hulpverleners ze niet kunnen bereiken. Interne stabiliteit is de verantwoordelijkheid van de strijdende partijen. We kunnen alleen maar hopen dat het snel zal gebeuren.
In het panel dat de toekomstige rol van de VN besprak, werden veel verontrustende vragen gesteld. Zal het effect van de oorlog op de Arabische wereld, en vooral de nasleep van de oorlog, bevorderlijk zijn voor de vrede en de opbouw van democratische regimes? Zal het leiden tot meer haat, meer zelfmoordguerrillatactieken en een steeds bitterder wrok tegen de Amerikaanse overheersing?
Het actieve politieke orgaan van de VN is de Veiligheidsraad. In de woorden van de ambassadeur uit Singapore is de Veiligheidsraad een bewegend doelwit, een rivier die nooit twee keer op dezelfde plek stroomt. Dit komt omdat de samenstelling van de leden voortdurend verandert. Critici van de Veiligheidsraad vragen zich af: “Hoe kunnen we deze wakker schudden?” De ambassadeur uit Singapore antwoordde: ‘Het is onmogelijk iemand wakker te maken die doet alsof hij slaapt.’
Niettemin dwingt de internationalisering van de problemen die zich over de grenzen heen verspreiden de natiestaten ertoe te beginnen te erkennen dat hun eigenbelang ligt in het omgaan met deze problemen door middel van onderhandelde samenwerking.
Op dit moment lijkt dit in strijd te zijn met de politieke doelstellingen van Amerika.
Sashi Tharoor, ondersecretaris-generaal van Communicatie, zegt: 'We zijn hier eerder geweest toen de Veiligheidsraad werd verlamd door onenigheid tussen de grote mogendheden, en dit alles ging gepaard met sombere voorspellingen over de toekomst van het lichaam. We weten dat het voorbarig zou zijn om ons overlijdensbericht te schrijven.” Tijdens een intieme sessie met de Values Caucus merkte Tharoor op dat het leven in de VN een voortdurend evenwicht is tussen idealisme en realisme.
Sylvain en Phyllis Ehrenfeld
IHEU-vertegenwoordigers bij de VN
en de Nationale Dienstconferentie van de AEU