Zelfs Gran van de Noorse Humanistenvereniging legt uit dat het Noorse systeem voor de financiering van geloofs- en levensbeschouwingsgroepen onhoudbaar is geworden. Nu het ledenaantal van de Kerk van Noorwegen afneemt, maar de overheidssubsidie hoog blijft, zijn de subsidies per lid voor alle andere groepen – gekoppeld aan de financiering van de kerk – sterk gestegen. Een deskundigenrapport suggereert kostenbesparingen door delen van de kerkelijke financiering te classificeren als culturele uitgaven, waardoor de kerk niet langer in aanmerking zou komen voor gelijke compensatie. De Humanistenvereniging pleit in plaats daarvan voor gelijke steun per lid voor alle groepen, met slechts beperkte middelen voor erfgoedbehoud.
Alle Noorse geloofs- en levensbeschouwingsorganisaties buiten de Kerk van Noorwegen (incl. HEF) ontvangen per lid een overheidssubsidie die gelijk is aan de toelage die de Kerk van Noorwegen per lid ontvangt.
De formule is als volgt:
De belangrijkste juridische rechtvaardiging hiervoor is de Grondwet artikel 16:
“(…) De Kerk van Noorwegen, een Evangelisch-Lutherse kerk, blijft de Staatskerk van Noorwegen en zal als zodanig door de staat worden gesteund. (…) Alle religieuze en geloofsgemeenschappen dienen op gelijke voet te worden gesteund.”
In de afgelopen decennia is het ledenaantal van de Kerk van Noorwegen afgenomen (in het afgelopen decennium van 72,7% in 2015 naar 61,7% van de bevolking in 2024, zie bron) terwijl het ledenaantal van andere geloofs- en levensbeschouwingsorganisaties is gegroeid (zie bronTegelijkertijd heeft het parlement de toelage aan de Kerk van Noorwegen niet verlaagd, maar juist verhoogd.
Het gevolg hiervan is dat de toelage per kerklid omhoog is gegaan, waardoor de toelage per lid voor andere geloofs- en levensbeschouwingsorganisaties ook omhoog is gegaan.
Kortom, dit leidt tot hogere uitgaven voor de staat – uitgaven die gezien de huidige lidmaatschapsontwikkelingen waarschijnlijk alleen maar verder zullen toenemen. Hierdoor wordt het ondersteuningssysteem economisch onhoudbaar.
Wat kan hier aan gedaan worden?
Er zijn twee belangrijke oplossingen voor dit probleem, gegeven de huidige wetgeving:
De eerste optie is een gemakkelijke oplossing, maar is tot nu toe onaanvaardbaar gebleken voor de meerderheid van de Noorse politici, vanwege de status van de kerk, het belang ervan voor de Noorse cultuur, de nationale identiteit, enz. De Kerk van Noorwegen was tot 2012 een constitutionele staatskerk en geniet nog steeds op grote schaal privileges en een speciale behandeling van de staat (de officiële Engelse vertaling van de grondwet zegt dat het de “gevestigde kerk” is, terwijl de term die in de Noorse versie letterlijk vertaald als "de kerk van het Noorse volk")
Wat is er gaande?
In augustus werd door de overheid een team van deskundigen aangesteld een rapport afgeleverd nadat hij de opdracht had gekregen om voorstellen te doen om het systeem van overheidssteun economisch duurzamer te maken. Een zeer bekwame vertegenwoordiger van de Noorse Humanistische Vereniging, Bente Sandvig, was vertegenwoordigd in het team.
Niettemin wordt het rapport gedomineerd door verschillende suggesties in lijn met maatregel 2 hierboven: hoe kan geld aan de kerk worden verstrekt zonder de anderen te hoeven compenseren.
Het belangrijkste argument hiervoor is dat een groot deel van het geld dat aan de kerk wordt geschonken, bestemd is voor zaken waar alle belastingbetalers in Noorwegen voor zouden moeten betalen, meestal oude kerkgebouwen die deel uitmaken van het cultureel erfgoed. Gelukkig houdt het team van experts zich ook aan het principe van gelijke behandeling en benadrukt dat al het geld dat de Kerk van Noorwegen ontvangt als geloofsinstelling zouden aan de anderen gecompenseerd moeten worden, overeenkomstig de grondwet.
De uitdaging – en de politieke strijd – ligt dus duidelijk in de grens die getrokken moet worden. Hoeveel van het kerkgeld komt ten goede aan alle burgers, ongeacht geloof en levensovertuiging, en hoeveel krijgt de kerk specifiek als geloofsorganisatie, ten gunste van haar leden?
Wat vindt de Noorse Humanistische Vereniging?
De Noorse Humanistische Vereniging (Human-Etisk Forbund) verwelkomt het rapport en bereidt momenteel (eind oktober 2025) haar formele reactie op het rapport voor.
Over het algemeen is de Noorse Humanistische Vereniging van mening dat de beste en mogelijk enige oplossing voor dit raadsel is om ook de toelage van de Kerk van Noorwegen afhankelijk te maken van haar lidmaatschap.
De Noorse Humanistische Vereniging heeft nog geen formeel besluit genomen over haar feedback, maar is over het algemeen een groot voorstander van gelijke behandeling en is van mening dat er geen speciale behandeling van de Noorse Kerk mag zijn in overeenstemming met het seculiere principe van scheiding van kerk en staat. Een oplossing die hiermee in lijn is, is dat alle geloofs- en levensbeschouwingsorganisaties, inclusief de Noorse Kerk, dezelfde hoeveelheid overheidssteun per lid krijgen.
De Noorse Humanistische Vereniging gaat er in principe mee akkoord dat een deel van de huidige kerkelijke toelage zonder compensatie wordt verstrekt, omdat iedere burger belang heeft bij het behoud van het gemeenschappelijk cultureel erfgoed, zoals middeleeuwse kerken.
Toch worden veel kerkelijke uitgaven om deze reden al uitgesloten.
De Noorse Humanistische Vereniging staat zeer sceptisch tegenover de hoofdlijn van het rapport: het uitbreiden van de reikwijdte van kerkelijke uitgaven die van compensatie worden uitgesloten. HEF is van mening dat dit het beginsel van gelijke behandeling schaadt.
Foto: AdobeStock